Biegunka na wakacjach najczęściej pojawia się po kontakcie z zakażoną żywnością lub wodą, ale może też towarzyszyć infekcji wirusowej, zmianie diety, przyjmowaniu niektórych leków albo zaostrzeniu przewlekłej choroby jelit, informuje domenzi.pl. Za biegunkę uznaje się zwykle oddawanie co najmniej trzech luźnych lub wodnistych stolców w ciągu doby.
Podczas upału, podróży samolotem lub pobytu w miejscu z ograniczonym dostępem do bezpiecznej wody podstawowym zagrożeniem nie jest sam dyskomfort, lecz utrata płynów, sodu, potasu i innych elektrolitów.
U większości dorosłych łagodna, ostra biegunka ustępuje w ciągu kilku dni, jeśli chory odpoczywa, prawidłowo się nawadnia i nie ma objawów alarmowych. Większej uwagi wymagają niemowlęta, małe dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży, osoby z chorobami nerek lub serca oraz pacjenci z obniżoną odpornością.
Krew w stolcu, omdlenie, zaburzenia świadomości, niemożność przyjmowania płynów lub bardzo mała ilość moczu nie są wskazaniem do dalszego testowania domowych metod — wymagają pilnej oceny medycznej.
Biegunka podróżnych: skąd bierze się problem podczas urlopu
Biegunka podróżnych rozwija się najczęściej po spożyciu produktów lub napojów zanieczyszczonych drobnoustrojami. Ryzyko rośnie tam, gdzie trudno utrzymać ciąg chłodniczy, woda nie jest bezpieczna mikrobiologicznie, a gotowe potrawy przez długi czas stoją w wysokiej temperaturze.
Źródłem zakażenia może być niedogotowane mięso, surowa ryba, niepasteryzowany nabiał, lód przygotowany z niepewnej wody, nieumyte warzywa albo krojone owoce przechowywane bez chłodzenia.
Nie każda biegunka podczas podróży jest jednak zatruciem pokarmowym. Podobne objawy mogą wywoływać wirusy przenoszone między ludźmi, stres, duża ilość alkoholu, bardzo tłuste posiłki, nadmiar słodzików lub nagłe zwiększenie ilości błonnika.
Jeżeli kilka osób po wspólnym posiłku ma w podobnym czasie ból brzucha, nudności, wymioty i biegunkę, prawdopodobieństwo problemu z żywnością rośnie.
W podróży trzeba również uwzględnić temperaturę. Artykuł o tym, co zabrać na działkę podczas upału i jak bezpiecznie przechowywać jedzenie, wskazuje na szczególne ryzyko związane z mięsem, rybami, nabiałem, jajkami, majonezem, gotowanym ryżem oraz krojonymi owocami. Produkty te nie powinny przez wiele godzin pozostawać w nagrzanym samochodzie, torbie plażowej ani na stole wystawionym na słońce.
Silna biegunka połączona z upałem oznacza jednoczesną utratę wody przez jelita i skórę. Osoba, która dodatkowo wymiotuje, może w krótkim czasie przestać uzupełniać straty, nawet jeśli regularnie próbuje pić.
Najczęstsze sytuacje zwiększające ryzyko problemów jelitowych to:
- picie wody z niepewnego źródła;
- używanie lodu niewiadomego pochodzenia;
- jedzenie surowego lub niedopieczonego mięsa;
- spożywanie niepasteryzowanych produktów mlecznych;
- kupowanie potraw długo stojących w temperaturze otoczenia;
- jedzenie obranych owoców przygotowanych wcześniej przez inną osobę;
- przechowywanie kanapek, sałatek i nabiału bez wkładu chłodzącego;
- niemycie rąk przed jedzeniem;
- płukanie szczoteczki do zębów wodą, której nie powinno się pić.
Objawy mogą rozpocząć się po kilku godzinach albo dopiero po kilku dniach, zależnie od przyczyny. Sam czas pojawienia się dolegliwości nie pozwala wiarygodnie ustalić konkretnego drobnoustroju i nie powinien być podstawą do samodzielnego przyjmowania antybiotyku.
Co jeść przy biegunce na wakacjach, a czego lepiej unikać
Przy łagodnej biegunce nie ma potrzeby prowadzenia wielodniowej głodówki. Jedzenie można rozpocząć wtedy, gdy chory jest w stanie je tolerować, nie ma uporczywych wymiotów i odczuwa głód.
Posiłki powinny być małe, proste oraz podawane częściej, ponieważ duża porcja tłustego jedzenia może nasilać ból brzucha i pilną potrzebę wypróżnienia.
Dobrym początkiem są gotowany ryż, ziemniaki, jasne pieczywo, drobny makaron, kasza manna, banan, gotowana marchew, delikatny bulion i chude mięso bez panierki. Nie chodzi o obowiązkowe ograniczenie jadłospisu wyłącznie do kilku produktów, lecz o stopniowy powrót do normalnej diety. Jeżeli określony posiłek wyraźnie nasila dolegliwości, należy go odstawić i spróbować ponownie po poprawie.
Należy zachować ostrożność z dużymi ilościami mleka, ponieważ po infekcji jelit przejściowo może pogorszyć się trawienie laktozy. Jogurt naturalny lub kefir bywają lepiej tolerowane, ale nie powinny być podawane na siłę. Alkohol, smażone potrawy, ostre sosy, bardzo tłuste mięso, duże porcje surowych warzyw i mocno słodzone napoje mogą zwiększać nasilenie objawów.
„Jedz wtedy, gdy czujesz, że możesz” — zaleca brytyjska publiczna służba zdrowia w instrukcji dotyczącej biegunki i wymiotów.
Przykładowy jadłospis na pierwszą dobę
| Pora | Co można wybrać | Czego na razie unikać |
|---|---|---|
| Rano | sucharek, banan, kleik ryżowy | smażone jajka, tłusta kiełbasa |
| Drugie śniadanie | pieczywo pszenne, gotowane jabłko | surowe owoce ze skórką |
| Obiad | ryż, gotowana marchew, chudy kurczak | frytki, kebab, ostre sosy |
| Podwieczorek | krakersy, niewielka porcja jogurtu, jeśli jest tolerowany | lody z niepewnego źródła |
| Kolacja | ziemniaki, delikatny bulion, jasne pieczywo | pizza, dania smażone |
| Między posiłkami | doustny płyn nawadniający, woda, lekka herbata | alkohol, napoje energetyczne |
Produkty trzeba dobierać do tolerancji chorego. Dziecko, które nie chce jeść przez kilka godzin, ale pije i oddaje mocz, zwykle wymaga przede wszystkim obserwacji oraz nawodnienia. Brak możliwości picia jest znacznie bardziej niepokojący niż krótkotrwały brak apetytu.
Co jeść przy biegunce, gdy objawy zaczynają słabnąć:
- Rozpocząć od małej porcji lekkiego posiłku.
- Odczekać, czy ból brzucha lub nudności nie narastają.
- Stopniowo dodawać źródła białka, na przykład gotowany drób, rybę lub jajko.
- Powrócić do warzyw i produktów pełnoziarnistych po poprawie konsystencji stolca.
- Nie nadrabiać jedzenia jednym dużym posiłkiem.
- Wyrzucić produkty, które mogły być przyczyną zatrucia.
Przygotowując prowiant na kolejny dzień podróży, warto zastosować zasady opisane w poradniku o tym, jak spakować jedzenie i niepotrzebnie nie obciążać plecaka. Po epizodzie biegunki szczególnie rozsądne są produkty fabrycznie zamknięte, łatwe do przechowania i niewymagające wielokrotnego dotykania.
Jak nawadniać organizm podczas biegunki
Najskuteczniejszym sposobem uzupełniania umiarkowanych strat płynów są doustne płyny nawadniające zawierające wodę, glukozę i odpowiednio dobrane elektrolity.
Glukoza nie znajduje się w nich wyłącznie dla smaku — wspiera wchłanianie sodu i wody w jelicie. Z tego powodu medyczny płyn nawadniający nie jest tym samym co napój energetyczny, sok, oranżada ani przypadkowy napój sportowy.
Gotową saszetkę należy rozpuścić dokładnie w ilości wody podanej przez producenta. Zbyt mała ilość wody może stworzyć nadmiernie stężony roztwór, a dosypywanie cukru lub soli zmienia jego skład. Jeżeli chory wymiotuje, płyn podaje się małymi łykami lub łyżeczką, często i powoli, zamiast wypijania całej szklanki naraz.
Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że odwodnieniu podczas biegunki można zapobiegać przez dodatkowe płyny, a w większości łagodnych i umiarkowanych przypadków skuteczne są doustne roztwory glukozowo-elektrolitowe. Terapia doustna jest uznawana za podstawowy sposób uzupełniania strat, o ile pacjent może pić i nie ma objawów ciężkiego odwodnienia.
„Najważniejsze jest przyjmowanie dużej ilości płynów, aby uniknąć odwodnienia” — podkreśla NHS w zaleceniach dotyczących biegunki i wymiotów.
Nie należy czekać na silne pragnienie. U seniora odczuwanie pragnienia może być słabsze, a u małego dziecka pogorszenie może objawiać się rozdrażnieniem, sennością albo mniejszą liczbą mokrych pieluch.
Jak pić, kiedy występują również nudności
- zacząć od kilku łyków co kilka minut;
- po wymiotach zrobić krótką przerwę i wrócić do wolniejszego podawania;
- korzystać z łyżeczki, małego kubka lub strzykawki doustnej u dziecka;
- zwiększać objętość dopiero wtedy, gdy płyn pozostaje w żołądku;
- kontynuować karmienie piersią;
- kontrolować częstotliwość oddawania moczu;
- nie zastępować płynu nawadniającego alkoholem, napojem energetycznym ani bardzo słodkim sokiem.
Przy wysokiej temperaturze otoczenia straty mogą być większe, ponieważ organizm dodatkowo chłodzi się przez pocenie. Materiał o tym, kiedy pocenie podczas upału jest normalne, a kiedy może wskazywać na odwodnienie, pomaga odróżnić zwykłą reakcję na gorąco od narastającego osłabienia, zawrotów głowy i zaburzeń świadomości.
| Stan chorego | Typowe sygnały | Co zrobić |
|---|---|---|
| Bez wyraźnego odwodnienia | pragnienie niewielkie, mocz regularny, prawidłowy kontakt | kontynuować płyny i lekkie jedzenie |
| Możliwe łagodne odwodnienie | suchość ust, pragnienie, ciemniejszy mocz | rozpocząć płyn nawadniający i obserwować |
| Umiarkowane odwodnienie | mało moczu, zawroty głowy, osłabienie, szybkie tętno | pilnie skonsultować dalsze postępowanie |
| Ciężkie odwodnienie | omdlenie, splątanie, brak moczu, trudność ze staniem | natychmiastowa pomoc medyczna |
| U dziecka | brak łez, suche usta, senność, mało mokrych pieluch | szybka ocena lekarska, zwłaszcza u niemowlęcia |
U osób z niewydolnością nerek, niewydolnością serca albo zaleconym ograniczeniem płynów sposób nawadniania powinien zostać ustalony z lekarzem. Samodzielne wypijanie bardzo dużej ilości płynu w krótkim czasie nie jest rozwiązaniem bezpiecznym dla każdego pacjenta.
Kiedy biegunka na wakacjach wymaga pomocy lekarza
Objawy odwodnienia mogą narastać stopniowo. Początkowo pojawia się pragnienie, suchość w ustach, osłabienie i ciemniejszy mocz. Później chory oddaje mocz rzadko, ma zawroty głowy przy wstawaniu, szybsze tętno, zapadnięte oczy lub trudność z normalnym poruszaniem się.
Pilna pomoc jest potrzebna, gdy występuje krew w stolcu, krwiste wymioty, silny lub narastający ból brzucha, omdlenie, splątanie albo niemożność utrzymania płynów.
Powodem do konsultacji jest również biegunka utrzymująca się dłużej niż siedem dni lub wymioty trwające ponad dwa dni. Osoby z chorobą przewlekłą, po niedawnym leczeniu antybiotykiem albo z osłabioną odpornością powinny szukać porady wcześniej.
Sygnały, których nie należy przeczekiwać
- krew, smoliste zabarwienie lub duża ilość śluzu w stolcu;
- silny, punktowy lub narastający ból brzucha;
- sztywność brzucha;
- omdlenie albo trudność z utrzymaniem pozycji stojącej;
- splątanie, nietypowa senność lub brak prawidłowego kontaktu;
- bardzo mała ilość moczu lub brak oddawania moczu;
- uporczywe wymioty uniemożliwiające picie;
- wysoka gorączka połączona z pogorszeniem stanu;
- objawy po powrocie z regionu występowania poważnych chorób zakaźnych;
- biegunka u niemowlęcia;
- pogorszenie u osoby starszej, ciężarnej lub przewlekle chorej.
Wzywając pomoc za granicą, należy podać wiek chorego, czas trwania objawów, liczbę luźnych stolców, obecność krwi, gorączkę, wymioty, ilość przyjętych płynów i częstotliwość oddawania moczu. Pomocna będzie również informacja o chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach, ostatnich antybiotykach i miejscu pobytu.
Leki przeciwbiegunkowe i antybiotyki: czego nie przyjmować automatycznie
Lek hamujący perystaltykę może czasowo ograniczyć liczbę wypróżnień u dorosłego z niepowikłaną wodnistą biegunką, ale nie usuwa jej przyczyny.
Nie powinien być traktowany jako sposób na kontynuowanie zwiedzania mimo narastającego odwodnienia. Przy krwi w stolcu, wysokiej gorączce, silnym bólu brzucha lub podejrzeniu ciężkiego zakażenia jego zastosowanie wymaga konsultacji.
Dziecku nie należy podawać leków przeciwbiegunkowych przeznaczonych dla dorosłych bez decyzji lekarza lub farmaceuty. Również antybiotyku nie powinno się rozpoczynać na podstawie samego faktu, że biegunka wystąpiła za granicą.
Część przypadków ma przyczynę wirusową, a niewłaściwy antybiotyk może powodować działania niepożądane i utrudniać dalszą diagnostykę.
Probiotyki nie zastępują nawodnienia. Dla części preparatów wykazano możliwe skrócenie czasu niektórych epizodów biegunki, ale efekt zależy od konkretnego szczepu, dawki, wieku pacjenta i przyczyny dolegliwości. Sam napis „probiotyk” na opakowaniu nie oznacza jednakowego działania każdego produktu.
Najważniejsza kolejność postępowania pozostaje prosta:
- Ocenić ogólny stan chorego.
- Rozpocząć prawidłowe nawadnianie.
- Sprawdzić, czy nie ma krwi, silnego bólu lub zaburzeń świadomości.
- Wprowadzić małe, lekkie posiłki po poprawie tolerancji.
- Skonsultować dobór leku, szczególnie u dziecka lub osoby przewlekle chorej.
- Nie stosować antybiotyku pozostałego po wcześniejszym leczeniu.
Jak ograniczyć ryzyko biegunki przed wyjazdem i podczas urlopu
Biegunka podróżnych nie zawsze jest możliwa do uniknięcia, ale ryzyko można zmniejszyć przez kontrolę wody, temperatury żywności i higieny rąk.
W miejscu, w którym woda z kranu nie jest uznawana za bezpieczną do picia, należy korzystać z fabrycznie zamkniętych butelek także podczas przygotowywania napojów i mycia zębów. Uszkodzona nakrętka lub brak charakterystycznego oporu przy pierwszym otwarciu powinny wzbudzić ostrożność.
Jedzenie powinno być dokładnie ugotowane i podane gorące. Bezpieczniejszy jest owoc, który można samodzielnie umyć odpowiednią wodą i obrać, niż gotowa sałatka stojąca w temperaturze otoczenia. Lód, surowe owoce morza, niepasteryzowany nabiał i sosy na bazie surowych jaj zwiększają ryzyko tam, gdzie warunki higieniczne są niepewne.
W apteczce podróżnej warto mieć doustny płyn nawadniający w saszetkach, termometr, środek do dezynfekcji rąk, listę przyjmowanych leków i dane ubezpieczyciela.
Rodzice powinni zabrać produkty dopasowane do wieku dziecka, zamiast zakładać, że każdy preparat kupiony na miejscu będzie miał ten sam skład oraz sposób dawkowania.
Przed wyjazdem należy także sprawdzić, jak uzyskać pomoc medyczną w miejscu pobytu. Numer alarmowy, adres najbliższej placówki i warunki ubezpieczenia są bardziej użyteczne zapisane w telefonie niż poszukiwane dopiero przy nasileniu objawów.
Pytania i odpowiedzi
Ile dni może trwać biegunka na wakacjach?
Łagodna ostra biegunka często ustępuje w ciągu kilku dni. Jeżeli trwa ponad siedem dni, nawraca, nasila się albo towarzyszą jej krew, odwodnienie lub silny ból, potrzebna jest konsultacja medyczna.
Czy przy biegunce można pić samą wodę?
Przy niewielkich stratach woda jest pomocna, ale nasilona biegunka prowadzi również do utraty elektrolitów. W takiej sytuacji lepszy jest prawidłowo przygotowany doustny płyn nawadniający. Bardzo słodkie napoje nie są równoważnym zamiennikiem.
Czy cola pomaga na biegunkę?
Cola nie ma składu doustnego płynu nawadniającego i zawiera dużo cukru. Może nasilać dolegliwości jelitowe, dlatego nie powinna być podstawowym sposobem nawadniania, szczególnie u dziecka.
Czy można jeść banana, ryż i pieczywo?
Tak, jeśli produkty są tolerowane i nie nasilają nudności. Nie ma jednak potrzeby ograniczania diety przez wiele dni wyłącznie do banana, ryżu i pieczywa. Jadłospis należy stopniowo rozszerzać po poprawie.
Kiedy biegunka u dziecka wymaga lekarza?
Szybkiej konsultacji wymagają: mała liczba mokrych pieluch, brak łez, suche usta, nietypowa senność, krew w stolcu, silny ból, uporczywe wymioty i niemożność podawania płynów. U niemowlęcia próg do kontaktu z lekarzem powinien być niski.
Czy przy biegunce wolno brać lek hamujący wypróżnienia?
U części dorosłych z łagodną wodnistą biegunką lek może być czasowo stosowany zgodnie z ulotką lub zaleceniem farmaceuty. Nie należy go przyjmować automatycznie przy krwi w stolcu, wysokiej gorączce, silnym bólu ani podawać dziecku bez konsultacji.
Co zrobić, jeśli chory wymiotuje po każdym napoju?
Płyn trzeba próbować podawać bardzo małymi porcjami, często i powoli. Jeżeli mimo tego chory nie utrzymuje płynów, oddaje bardzo mało moczu, słabnie lub ma zawroty głowy, potrzebuje pilnej oceny medycznej.
Najważniejszym działaniem podczas biegunki na urlopie jest szybkie rozpoczęcie nawadniania i obserwowanie stanu chorego, a nie samo liczenie wypróżnień. Małe porcje płynu nawadniającego, lekkie jedzenie po ustąpieniu nudności oraz rezygnacja z alkoholu i ciężkich potraw wystarczą w wielu łagodnych przypadkach. Krew w stolcu, omdlenie, splątanie, brak moczu albo niemożność picia oznaczają jednak, że domowe postępowanie trzeba przerwać i skorzystać z pomocy medycznej.
Więcej porad o ogrodzie, warzywniku i pielęgnacji roślin znajdziesz w naszych artykułach, a także polecamy materiał: Co zrobić z lodówką przed wyjazdem? Produkty, temperatura i rozmrażanie krok po kroku
