Truskawka wypuściła dziesiątki rozłogów po zbiorach i w połowie lata zaczyna szybko zajmować wolną powierzchnię grządki. Nie wszystkie młode rozety warto jednak zachowywać. Jeśli celem jest przygotowanie materiału na nową grządkę, pierwszeństwo powinny mieć dobrze rozwinięte, zdrowe rozetki powstałe najbliżej rośliny matecznej, przede wszystkim pierwsza, a w razie potrzeby druga na tym samym rozłogu. Dalsze, drobniejsze sadzonki mają mniej czasu na ukorzenienie i przygotowanie się do jesieni, dlatego nadmiar należy systematycznie usuwać. University of Connecticut Extension wprost zaleca do odnawiania rzędów wykorzystywanie pierwszych lub drugich roślin potomnych na rozłogu, ponieważ są zwykle najbardziej żywotne i produktywne – informuje redakcja domenzi.pl.
Po zakończeniu zbiorów decyzja nie powinna jednak sprowadzać się do zasady „zostaw pierwszy rozłóg i odetnij resztę”. Trzeba ocenić również kondycję rośliny matecznej, zdrowotność liści, system korzeniowy młodej rozety, odmianę oraz sposób prowadzenia plantacji. Odmiany owocujące tradycyjnie, raz w sezonie, produkują znacznie więcej rozłogów niż wiele odmian powtarzających i neutralnych względem długości dnia. Nadmierne zagęszczenie odbiera roślinom światło, utrudnia przewiew i tworzy gęsty dywan sadzonek zamiast uporządkowanej grządki. Oregon State University podkreśla, że rozłogi, które ukorzeniają się późno, są zwykle mniej produktywne od tych powstałych wcześniej, ponieważ mają mniej czasu przed rozpoczęciem tworzenia pąków na kolejny sezon.
Które rozety truskawek najlepiej zostawić na nową grządkę
Najbardziej praktycznym kryterium jest położenie rozety na rozłogu. Pierwsza młoda roślina, powstająca najbliżej krzewu matecznego, rozwija się najwcześniej i ma najwięcej czasu na wytworzenie mocnych korzeni oraz kilku zdrowych liści. Druga rozeta również może być wartościowym materiałem sadzeniowym, szczególnie jeśli jest dobrze rozwinięta i zdrowa. Kolejne sadzonki powstałe dalej na tym samym rozłogu zwykle są młodsze i przed jesienią pozostaje im mniej czasu na rozbudowę systemu korzeniowego. University of Connecticut zaleca właśnie pierwszą lub drugą roślinę potomną jako materiał do tworzenia kolejnego rzędu.
Nie oznacza to jednak, że każda pierwsza rozeta automatycznie nadaje się do zachowania. Jeżeli wyrasta z rośliny matecznej z mocno plamistymi, zdeformowanymi albo zamierającymi liśćmi, lepiej nie używać jej do rozmnażania. Rozmnażanie przez rozłogi jest wegetatywne: nowa roślina jest klonem rośliny matecznej, dlatego razem z pożądanymi cechami można przenieść również niektóre problemy zdrowotne występujące w materiale roślinnym. W profesjonalnej produkcji właśnie z tego powodu wykorzystuje się kontrolowany, zdrowy materiał mateczny.
„Use only the first or second daughter plants produced along the runners because they are the most vigorous and productive.”
(University of Connecticut Home Garden Education Office, zalecenia dotyczące odnawiania truskawek po zbiorach).
Do rozmnażania najlepiej wytypować rozety, które jednocześnie:
- powstały jako pierwsza lub druga roślina na rozłogu;
- mają kilka prawidłowo rozwiniętych, zielonych liści;
- nie mają plam, zniekształceń ani widocznych uszkodzeń;
- zaczynają już tworzyć korzenie albo łatwo można je docisnąć do podłoża;
- pochodzą ze zdrowej i dobrze plonującej rośliny matecznej;
- nie są silnie zacienione przez stare liście;
- znajdują się w miejscu, w którym można je ukorzenić bez nadmiernego zagęszczenia grządki.
Największym błędem jest pozostawienie wszystkich rozet tylko dlatego, że wyglądają na zdrowe. Jedna silna roślina może wytworzyć wiele rozłogów, a z każdego mogą rozwijać się kolejne sadzonki. Bez selekcji grządka szybko się zagęści.
University of Minnesota Extension podaje, że truskawki szczególnie odmian czerwcowych mogą tworzyć rozłogi przez znaczną część sezonu i dlatego trzeba je na bieżąco kierować w odpowiednie miejsca albo usuwać.
Pierwsza, druga czy trzecia rozeta? Różnica jest ważna
Rozłóg nie jest korzeniem, lecz nadziemnym pędem — stolonem. W kolejnych jego punktach mogą tworzyć się rośliny potomne. Po kontakcie z wilgotnym podłożem rozeta zaczyna wytwarzać własny system korzeniowy, a po pełnym ukorzenieniu staje się zdolna do samodzielnego wzrostu. Oregon State University opisuje ten proces jako podstawowy sposób wegetatywnego rozprzestrzeniania wielu odmian truskawki.
Jeżeli sadzonki są potrzebne do założenia nowej grządki, warto selekcjonować je wcześnie, zamiast czekać, aż kilkadziesiąt rozet ukorzeni się przypadkowo pomiędzy rzędami. Wczesna sadzonka ma dłuższy okres wzrostu przed końcem sezonu. Jest to szczególnie istotne w przypadku odmian owocujących raz w roku, które zaczynają przygotowywać pąki kwiatowe na kolejny sezon już pod koniec lata.
| Położenie rozety | Co z nią zrobić | Dlaczego |
|---|---|---|
| Pierwsza przy roślinie matecznej | Najczęściej zostawić | Powstaje wcześniej i zwykle jest najsilniejsza |
| Druga na tym samym rozłogu | Można zostawić | Nadal może dać pełnowartościową sadzonkę |
| Trzecia i kolejne | Najczęściej usunąć | Są młodsze i zwykle mają mniej czasu na rozwój |
| Rozeta słaba lub zdeformowana | Odciąć | Nie warto przenosić słabego materiału na nową grządkę |
| Rozeta z rośliny wykazującej objawy chorobowe | Nie rozmnażać | Może być źródłem problemów w nowym nasadzeniu |
| Rozeta dobrze ukorzeniona między rzędami | Przenieść albo usunąć | Pozostawiona przypadkowo może nadmiernie zagęścić plantację |
Montana State University opisuje tzw. system rzędów rozluźnionych, w którym z jednej rośliny matecznej zachowuje się ograniczoną liczbę sadzonek potomnych, zamiast pozwalać wszystkim rozłogom rosnąć bez kontroli. W przytoczonym modelu pozostawia się cztery rozłogi rozmieszczone równomiernie wokół rośliny. Nie jest to uniwersalna liczba dla każdej przydomowej grządki, lecz dobrze pokazuje zasadę: ważniejsza jest jakość i rozmieszczenie nowych sadzonek niż ich maksymalna liczba.
Podobna selekcja przydaje się również przy innych roślinach owocowych po zakończeniu zbiorów. W przypadku malin trzeba odróżnić pędy, które już owocowały, od tych, które utworzą przyszłoroczny plon — praktyczne zasady opisano w materiale które pędy malin wyciąć w sierpniu, żeby nie stracić przyszłorocznych owoców.
Jak rozpoznać silną sadzonkę jeszcze przed odcięciem
Nie trzeba od razu odcinać młodej rozety od rośliny matecznej. Bezpieczniejszym sposobem jest ukorzenienie jej, gdy nadal pozostaje połączona z macierzystym krzewem. Rozetę można skierować na przygotowaną glebę albo do niewielkiej doniczki ustawionej obok rośliny. Dolną część sadzonki należy lekko docisnąć do podłoża, nie zakopując środka korony. Po pojawieniu się wyraźnych korzeni i rozpoczęciu samodzielnego wzrostu połączenie z rośliną mateczną można przeciąć.
Korona truskawki powinna podczas sadzenia pozostać na poziomie powierzchni gruntu. Zarówno zbyt głębokie, jak i zbyt płytkie posadzenie jest niekorzystne: zbyt głęboko umieszczona korona może mieć problemy z rozwojem i gnić, natomiast zbyt płytko osadzone korzenie szybciej wysychają. Montana State University zaleca sadzenie nowych roślin właśnie z koroną na wysokości powierzchni gleby.
Silna rozeta przed przesadzeniem powinna:
- utrzymywać kilka zdrowych liści;
- mieć widoczne, aktywne korzenie;
- stabilnie trzymać się podłoża;
- zachowywać jędrność podczas ciepłego dnia;
- nie wykazywać objawów gnicia środka rośliny;
- nie posiadać rozległych plam ani nekroz;
- kontynuować wzrost po ukorzenieniu.
Jeśli lekko pociągnięta sadzonka natychmiast odrywa się od ziemi, system korzeniowy jest jeszcze słaby i warto poczekać z odcięciem rozłogu.
Nadmiar wąsów trzeba usunąć — pozostawienie wszystkich nie daje lepszej grządki
Dziesiątki rozłogów mogą sprawiać wrażenie, że roślina jest wyjątkowo silna i warto wykorzystać każdą powstałą rozetę. W praktyce pozostawienie wszystkich prowadzi do silnego zagęszczenia. Liście zaczynają nakładać się na siebie, między roślinami pogarsza się przepływ powietrza, trudniej kontrolować chwasty i podlewanie, a nowe sadzonki konkurują o wodę oraz składniki mineralne. University of Minnesota zaleca po zbiorach przerzedzanie plantacji i pozostawianie młodszych, lepiej rozmieszczonych roślin zamiast starszych, zdrewniałych egzemplarzy.
W systemie rzędowym Oregon State University rekomenduje kierowanie młodych sadzonek do właściwego pasa grządki, zanim się ukorzenią. Celem jest utrzymanie kontrolowanej szerokości rzędu, a rozłogi wyrastające w alejki usuwa się. W uprawie kopczykowej lub doniczkowej sytuacja wygląda jeszcze inaczej: rośliny prowadzi się jako oddzielne egzemplarze i rozłogi są regularnie odcinane.
„Place or remove runners throughout the season, or they will quickly take over your garden.”
(University of Minnesota Extension, instrukcja pielęgnacji truskawek w ogrodzie).
Nie ma więc jednej liczby sadzonek, którą każdy ogrodnik powinien pozostawić. Liczba zależy przede wszystkim od powierzchni nowej grządki i planowanej rozstawy.
Jeżeli potrzeba 20 nowych krzewów, nie ma powodu utrzymywać 80 lub 100 rozet tylko dlatego, że rośliny je wytworzyły. Lepiej wybrać odpowiednią liczbę pierwszych i drugich rozet z najlepszych roślin matecznych oraz odciąć resztę.
Kiedy odciąć rozłóg od rośliny matecznej
Najpierw rozeta powinna wytworzyć własne korzenie. Dopóki ich nie ma, młoda roślina pozostaje w dużym stopniu zależna od macierzystego krzewu. Oregon State University zwraca uwagę, że nieukorzenione rośliny potomne mogą nadal rosnąć dzięki połączeniu z rośliną mateczną.
Praktyczna kolejność wygląda następująco:
- wybierz pierwszą lub drugą zdrową rozetę;
- skieruj ją na wilgotne, spulchnione podłoże;
- przytwierdź delikatnie do ziemi, jeśli się przesuwa;
- nie zasypuj korony;
- utrzymuj równomierną wilgotność;
- zaczekaj, aż pojawią się i rozwiną korzenie;
- dopiero wtedy przetnij rozłóg sekatorem lub czystymi nożyczkami;
- po przesadzeniu dokładnie podlej sadzonkę.
Podłoże powinno być wilgotne, lecz nie stale podmokłe. Truskawki mają stosunkowo płytki system korzeniowy, dlatego świeżo ukorzeniona sadzonka szybko reaguje na przesuszenie. University of Minnesota podaje dla ustabilizowanej uprawy orientacyjnie równowartość około 1 cala, czyli 25 mm wody tygodniowo, uwzględniając opady. Nie należy jednak traktować tej wartości jako automatycznej dawki niezależnej od rodzaju gleby, temperatury i deszczu.
Warto stosować tę samą zasadę ostrożności co przy innych roślinach jagodowych: najpierw ocenić wilgotność strefy korzeniowej, a dopiero potem dolewać wodę. Przydatne wskazówki dotyczące rozróżniania przesuszenia, zalania oraz problemów z korzeniami znajdują się również w materiale o tym, dlaczego borówki czerwienieją przed jesienią i co sprawdzić w glebie oraz przy korzeniach.
Nie każda odmiana truskawki tworzy tyle samo rozłogów
Znajomość typu truskawki ma znaczenie, ponieważ sposób prowadzenia roślin może się różnić. Odmiany tradycyjnie owocujące raz w sezonie wytwarzają zwykle więcej rozłogów i dobrze nadają się do odnawiania grządki poprzez młode sadzonki. Odmiany powtarzające owocowanie tworzą ich zazwyczaj mniej, ponieważ część energii przez dłuższy czas kierują na kwitnienie i owoce. Odmiany neutralne względem długości dnia również często prowadzi się w systemach, w których rozłogi są regularnie usuwane. Oregon State University wyraźnie rozróżnia te trzy grupy oraz wskazuje, że odmiany czerwcowe produkują najwięcej rozłogów.
Dlatego ogrodnik powinien najpierw odpowiedzieć na jedno pytanie: czy młode rozety mają służyć do odnowienia plantacji, czy priorytetem jest utrzymanie indywidualnych, intensywnie owocujących roślin?
Jeżeli rozmnażanie nie jest potrzebne, rozłogi można usuwać. W przeciwnym razie roślina nieustannie inwestuje w kolejne sadzonki, które w końcu tworzą nadmiernie gęsty pas.
„Runners that produce daughter plants are the principal means for renovating strawberry beds.”
(Montana State University Extension, poradnik „Strawberries in the Home Garden”).
W praktyce warto również sprawdzić, czy roślina mateczna nie jest już stara i mocno zdrewniała. W wieloletniej uprawie wydajność plantacji stopniowo spada, dlatego odnawianie jej młodymi rozetami ma sens, ale nie powinno oznaczać bezterminowego rozmnażania tej samej, słabnącej populacji.
University of Connecticut wskazuje, że po około trzech sezonach jakość roślin i wielkość produkcji w typowej przydomowej plantacji mogą zacząć spadać; dlatego stare rośliny często zastępuje się młodym, zdrowym materiałem.
Co zrobić z truskawkami po zbiorach oprócz cięcia rozłogów
Selekcja młodych sadzonek jest tylko jednym elementem pielęgnacji. Rośliny nadal prowadzą intensywną wegetację i przygotowują się do kolejnego sezonu. Po zbiorach należy utrzymać regularne podlewanie, kontrolować chwasty i usuwać martwe lub wyraźnie chore części. W odmianach owocujących raz w roku okres po zbiorach jest również tradycyjnym momentem odnowienia plantacji. University of Minnesota oraz inne źródła uniwersyteckie rekomendują przerzedzanie zbyt gęstych rzędów i zachowanie młodszych, zdrowych roślin.
Nie należy natomiast automatycznie dosypywać dużej dawki nawozu tylko dlatego, że truskawka tworzy dużo albo mało rozłogów. Tempo produkcji rozłogów zależy między innymi od odmiany, wieku roślin, temperatury, długości dnia oraz warunków odżywienia. Nadmierne nawożenie azotem może dodatkowo pobudzać silny wzrost wegetatywny.
W ogrodzie po intensywnych opadach szczególnie łatwo popełnić błąd polegający na natychmiastowym ponownym zastosowaniu pełnej dawki nawozu. Mechanizm wymywania składników i zasady oceny, czy nawożenie rzeczywiście trzeba powtórzyć, wyjaśnia materiał co zrobić, gdy ulewa wypłukała nawóz z ogrodu i czy ponownie nawozić rośliny.
Szybka kontrola grządki po zbiorach
Po zakończeniu owocowania warto przejść przez plantację roślina po roślinie:
- oznaczyć krzewy, które były zdrowe i dobrze plonowały;
- wybrać ich pierwsze i ewentualnie drugie rozety;
- skierować sadzonki na przygotowaną ziemię lub do doniczek;
- odciąć słabe, późne i niepotrzebne rozłogi;
- usunąć rośliny silnie uszkodzone lub zamierające;
- rozluźnić nadmiernie zagęszczone fragmenty;
- sprawdzić wilgotność podłoża;
- odchwaścić grządkę bez głębokiego uszkadzania korzeni;
- obserwować nowe przyrosty przez kolejne tygodnie.
Truskawki są słabymi konkurentami dla chwastów i mają płytko położony system korzeniowy, dlatego agresywne przekopywanie grządki nie jest dobrym rozwiązaniem. University of Minnesota rekomenduje w ogrodach przydomowych przede wszystkim ręczne odchwaszczanie lub bardzo ostrożną, płytką uprawę.
Najczęstsze błędy przy rozmnażaniu truskawek z rozłogów
Pierwszym jest zachowanie wszystkich młodych roślin. Duża liczba sadzonek nie oznacza automatycznie większego przyszłorocznego zbioru, ponieważ nadmierne zagęszczenie pogarsza warunki wzrostu.
Drugim błędem jest odcinanie rozety, zanim wytworzy własny system korzeniowy. Młoda sadzonka, która wcześniej była odżywiana przez połączenie z rośliną mateczną, po zbyt wczesnym odcięciu może szybko zwiędnąć.
Trzecim problemem jest wybieranie sadzonek z przypadkowych, słabych lub chorych roślin. Jeśli nowa grządka ma służyć przez kolejne sezony, materiał warto pobierać przede wszystkim ze zdrowych egzemplarzy.
Czwarty błąd to sadzenie korony zbyt głęboko. Punkt wzrostu powinien znajdować się przy powierzchni gleby.
Piąty — pozostawienie późno powstających rozłogów bez kontroli. Oregon State University zaznacza, że późno ukorzenione rośliny potomne mają krótszy czas na rozwój przed tworzeniem przyszłorocznych pąków, dlatego mogą być mniej produktywne.
Szóstym błędem jest przesuszenie świeżo ukorzenionych sadzonek po ich oddzieleniu od rośliny matecznej.
Najbezpieczniejszy schemat jest prosty: najpierw wybrać silną rozetę, ukorzenić ją jeszcze na rozłogu, sprawdzić rozwój korzeni, a dopiero potem odciąć i przesadzić.
Czy trzeba ścinać liście truskawek po zbiorach
W przypadku tradycyjnych odmian owocujących raz w roku istnieje praktyka odnawiania plantacji po zbiorach, która może obejmować skracanie starszych liści. Nie należy jednak wykonywać tego automatycznie na każdej truskawce ani przenosić tych samych zaleceń na odmiany stale lub powtarzająco owocujące. University of Connecticut opisuje zabieg renowacji głównie dla truskawek owocujących raz w sezonie i wskazuje okres lipiec–sierpień jako typowy termin takich prac w warunkach lokalnych.
Przy cięciu nie wolno uszkadzać koron — właśnie tam znajdują się kluczowe punkty wzrostu.
Jeżeli rośliny nadal kwitną i owocują, mocne cięcie liści może przynieść więcej szkody niż pożytku. Najpierw trzeba ustalić, jaki typ odmiany rośnie na grządce.
Podobnie jak przy sierpniowym cięciu innych krzewów owocowych, kalendarz nie powinien być jedynym kryterium. Stan rośliny oraz sposób jej owocowania są ważniejsze niż sama data.
Pytania i odpowiedzi
Którą rozetę truskawki zostawić jako pierwszą?
Najczęściej pierwszą rozetę znajdującą się najbliżej rośliny matecznej. Powstaje ona wcześniej i zwykle ma więcej czasu na ukorzenienie. University of Connecticut rekomenduje wykorzystywanie pierwszych lub drugich roślin potomnych na rozłogu.
Czy drugą rozetę na rozłogu również można posadzić?
Tak. Jeśli jest silna, zdrowa i odpowiednio wcześnie się ukorzeniła, druga rozeta może być pełnowartościową sadzonką. Nie ma natomiast potrzeby zachowywania każdej trzeciej, czwartej i kolejnej rośliny, gdy potrzebna liczba sadzonek została już osiągnięta.
Czy rozłóg można odciąć przed ukorzenieniem rozety?
Można próbować ukorzeniać odcięte sadzonki, ale w przydomowym ogrodzie mniej ryzykownym rozwiązaniem jest pozostawienie rozety połączonej z rośliną mateczną do momentu wytworzenia własnych korzeni. Nieukorzeniona sadzonka nadal jest zależna od rośliny macierzystej.
Czy dużo rozłogów oznacza, że truskawka jest zdrowa?
Nie zawsze. Intensywne tworzenie rozłogów jest naturalne szczególnie u wielu odmian owocujących raz w roku, ale sama ich liczba nie jest wystarczającym wskaźnikiem zdrowotności. Trzeba sprawdzić liście, koronę, korzenie oraz ogólną kondycję roślin.
Ile młodych truskawek można zostawić przy jednej roślinie matecznej?
Nie istnieje jedna uniwersalna liczba. W systemie spaced-row Montana State University opisuje pozostawianie czterech rozłogów na roślinę mateczną, ale w przydomowej uprawie liczbę należy dostosować do dostępnego miejsca i planowanej rozstawy.
Czy truskawki trzeba nadal podlewać po zakończeniu zbiorów?
Tak. Zakończenie zbioru nie oznacza zakończenia wzrostu rośliny. Truskawki nadal rozwijają liście, korzenie i rozłogi oraz przygotowują się do kolejnego sezonu. Podłoże powinno pozostać równomiernie wilgotne bez trwałego zalewania, a ilość podlewania należy dostosować do opadów, temperatury oraz rodzaju gleby.
Czy wszystkie późne rozłogi trzeba zachować do jesieni?
Nie. Jeżeli liczba potrzebnych sadzonek została już uzyskana, późne rozłogi warto usuwać. Oregon State University wskazuje, że późno ukorzenione sadzonki mają mniej czasu na wzrost i przygotowanie przyszłorocznych pąków niż rośliny ukorzenione wcześniej.
Najważniejsza zasada po zbiorach jest więc praktyczna: na nową grządkę należy wybierać przede wszystkim pierwsze, ewentualnie drugie silne rozety ze zdrowych roślin matecznych, ukorzenić je przed odcięciem, a niepotrzebne późniejsze rozłogi usuwać. Pozwala to zamiast przypadkowego, gęstego „dywanu” stworzyć uporządkowane nasadzenie z roślin mających odpowiednio dużo miejsca, światła i czasu na przygotowanie się do następnego sezonu.
Więcej porad o ogrodzie, warzywniku i pielęgnacji roślin znajdziesz w naszych artykułach, a także polecamy materiał: Kołek wyrwał się ze ściany razem z tynkiem. Jak ponownie zamocować szafkę w tych samych otworach?
