Pomidory nie dojrzewają mimo upału przede wszystkim dlatego, że bardzo wysoka temperatura nie przyspiesza bez końca ich rozwoju. Gdy termometry przez dłuższy czas pokazują ponad 29–30°C, w owocach spada produkcja likopenu i karotenu — barwników odpowiadających za czerwony lub pomarańczowy kolor, jak informuje redakcja domenzi.pl. Optymalny zakres dojrzewania wynosi około 20–25°C, natomiast powyżej 29°C proces wybarwiania może wyraźnie zwolnić lub czasowo się zatrzymać.
Problem często staje się widoczny w środku lata: owoce osiągają pełną wielkość, pozostają twarde i zielone przez kolejne dni, choć rośliny stoją w pełnym słońcu. Nie zawsze oznacza to niedobór światła lub chorobę. Przyczyną może być połączenie wysokiej temperatury owoców, gorących nocy, nierównego podlewania, nieprawidłowego nawożenia, przeciążenia rośliny oraz naturalnego czasu dojrzewania konkretnej odmiany.
Najpierw trzeba ustalić, czy pomidor jest już dojrzały fizjologicznie, a dopiero później próbować przyspieszać jego wybarwianie.
1. Temperatura jest zbyt wysoka, a nie zbyt niska
Pomidor jest rośliną ciepłolubną, ale jego owoce nie dojrzewają najlepiej w ekstremalnym upale. Według University of Minnesota Extension optymalna temperatura dojrzewania mieści się w przedziale od 68 do 77°F, czyli około 20–25°C. Przy temperaturze przekraczającej 85°F, a więc około 29,4°C, barwniki nadające pomidorom czerwony kolor nie są prawidłowo wytwarzane.
„Barwniki, które powodują czerwienienie dojrzałych pomidorów, nie są produkowane powyżej 85°F” — wyjaśnia University of Minnesota Extension w materiale dotyczącym wpływu nadmiernego upału na warzywa.
W takich warunkach owoc może nadal rosnąć, gromadzić cukry i stopniowo mięknąć, ale jego skórka pozostaje zielona, żółtozielona albo nierównomiernie pomarańczowa. Po nadejściu chłodniejszych nocy produkcja barwników zwykle wraca, a owoce zaczynają się wybarwiać bez dodatkowej ingerencji.
University of Illinois Extension również wskazuje, że temperatura powyżej 85°F ogranicza powstawanie likopenu i karotenu. Skutkiem może być nie tylko wolniejsze dojrzewanie, lecz także żółtawe lub pomarańczowe zabarwienie zamiast równomiernej czerwieni.
Szczególnie trudne warunki panują w szklarniach, tunelach foliowych, przy południowych ścianach budynków oraz na balkonach osłoniętych od wiatru. Temperatura otoczenia może tam przekraczać temperaturę wskazywaną przez prognozę pogody o kilka lub kilkanaście stopni. Sam owoc wystawiony na bezpośrednie słońce również może nagrzewać się mocniej niż powietrze.
Najskuteczniejsze działania podczas długotrwałego upału to:
- regularne wietrzenie szklarni i tunelu od rana;
- zastosowanie siatki cieniującej, szczególnie nad południową częścią uprawy;
- utrzymywanie liści osłaniających grona przed bezpośrednim słońcem;
- zbieranie owoców, które osiągnęły fazę przełamania koloru, i dojrzewanie ich w pomieszczeniu;
- unikanie opryskiwania owoców zimną wodą podczas pełnego nasłonecznienia.
Nie należy intensywnie usuwać zdrowych liści tylko po to, aby „wpuścić więcej słońca”. Liście chronią owoce przed przegrzaniem i oparzeniami słonecznymi. University of Missouri Extension podaje, że dobre ulistnienie ogranicza nagrzewanie owoców, natomiast temperatura powyżej około 33°C może pogorszyć ich kolor, strukturę i smak.
2. Noce są zbyt gorące
Dla dojrzewania znaczenie ma nie tylko maksymalna temperatura w dzień. Roślina potrzebuje także kilku chłodniejszych godzin w ciągu doby. Jeżeli temperatura nocą długo pozostaje wysoka, owoce nie wchodzą w korzystny zakres termiczny potrzebny do normalnego wybarwiania.
Podczas chłodniejszych nocy pomidory mogą ponownie produkować barwniki nawet wtedy, gdy dni nadal są upalne. Z tego powodu po przejściu fali gorąca wiele gron zaczyna czerwienieć niemal jednocześnie.
Kilka dni bez zmiany koloru podczas upałów nie musi oznaczać trwałego uszkodzenia rośliny.
University of Maryland Extension wskazuje, że utrzymujące się temperatury powyżej 85°F w dzień i około 70°F, czyli 21°C, w nocy mogą prowadzić między innymi do opadania kwiatów, słabszego zapylania, zwijania liści oraz zahamowania dojrzewania zielonych pomidorów.
W szklarni nocne wychładzanie można poprawić przez pozostawienie otwartych wywietrzników i drzwi, o ile nie występuje silny wiatr ani gwałtowny spadek temperatury. W uprawie doniczkowej pomocne jest odsunięcie pojemników od rozgrzanej ściany, betonu lub metalowej balustrady, które oddają ciepło długo po zachodzie słońca.
Nie należy jednak przenosić roślin codziennie między skrajnie różnymi warunkami. Gwałtowne zmiany temperatury i wilgotności zwiększają ryzyko pękania owoców i zaburzeń wodnych.
3. Owoce są jeszcze niedojrzałe fizjologicznie
Duży, zielony pomidor nie zawsze jest gotowy do czerwienienia. Najpierw owoc musi osiągnąć dojrzałość fizjologiczną. Dopiero wtedy zaczyna produkować więcej etylenu — naturalnego hormonu roślinnego uruchamiającego dojrzewanie.
Od zapylenia kwiatu do uzyskania dojrzałego owocu mija zwykle kilka tygodni, a dokładny czas zależy od odmiany, temperatury, nasłonecznienia i kondycji rośliny. Pomidory koktajlowe zazwyczaj dojrzewają szybciej niż duże odmiany typu beefsteak. Royal Horticultural Society podaje, że odmiany o małych owocach mogą dojrzewać znacznie wcześniej, podczas gdy duże pomidory potrzebują dłuższego okresu ciepła i światła.
Dojrzały zielony pomidor można rozpoznać po kilku cechach:
- osiągnął rozmiar typowy dla odmiany;
- jego skórka zmieniła odcień z ciemnozielonego na jaśniejszy, białawozielony;
- powierzchnia stała się lekko błyszcząca;
- owoc nie jest już bardzo twardy;
- wokół szypułki lub na spodzie pojawia się pierwsza żółta, różowa albo kremowa plama.
Jeżeli owoc jest mały, ciemnozielony i całkowicie twardy, zerwanie go zwykle nie przyspieszy dojrzewania. Pomidor może zwiędnąć, pomarszczyć się albo zgnić, zanim uzyska prawidłowy smak i kolor.
Utah State University Extension ostrzega, że zbyt wcześnie zebrane, niedojrzałe pomidory mogą się psuć. Do dojrzewania w domu najlepiej wybierać owoce pełnowymiarowe, jasnozielone lub takie, na których pojawił się już pierwszy ślad koloru.
4. Roślina jest nierównomiernie podlewana
W czasie upałów pomidory zużywają dużo wody, ale nie tolerują naprzemiennego przesuszania i gwałtownego zalewania podłoża. Niedobór wilgoci ogranicza transport składników pokarmowych do owoców i spowalnia ich rozwój. Z kolei bardzo obfite podlewanie po okresie suszy może prowadzić do pękania skórki, wodnistego miąższu oraz zaburzeń dojrzewania.
Royal Horticultural Society wymienia niestabilne zaopatrzenie w wodę jako jedną z głównych przyczyn problemów z jakością i dojrzewaniem pomidorów.
Podłoże powinno pozostawać równomiernie wilgotne w strefie korzeniowej, lecz nie stale mokre. W czasie gorącej pogody rośliny w gruncie lepiej podlewać rzadziej, ale głęboko, niż codziennie zwilżać jedynie górne kilka centymetrów ziemi. Pomidory w pojemnikach mogą wymagać podlewania każdego dnia, a w małych donicach nawet rano i wieczorem.
Wodę należy kierować bezpośrednio na ziemię. Moczenie liści i owoców nie nawadnia skutecznie korzeni, a przy utrzymującej się wilgoci może zwiększyć ryzyko chorób.
Praktyczny schemat podczas upału:
- sprawdzić wilgotność kilka centymetrów pod powierzchnią ziemi;
- podlewać rano, zanim podłoże i korzenie mocno się nagrzeją;
- używać wody odstanej, nie lodowatej;
- ściółkować glebę słomą, kompostem, korą lub skoszoną i podsuszoną trawą;
- nie podawać podwójnej ilości wody po kilku dniach przesuszenia.
Warstwa ściółki ogranicza parowanie i zmniejsza wahania temperatury gleby. W donicach szczególnie ważny jest odpływ nadmiaru wody oraz odpowiednio duża objętość pojemnika.
5. Nawożenie zawiera za dużo azotu lub za mało potasu
Nadmiar azotu pobudza rozwój łodyg i liści. Roślina staje się intensywnie zielona, wysoka i gęsta, ale może wolniej kierować zasoby do owoców. Często wytwarza również kolejne pędy i kwiaty, podczas gdy starsze grona długo pozostają zielone.
Potas uczestniczy w gospodarce wodnej rośliny, transporcie cukrów oraz prawidłowym rozwoju i wybarwianiu owoców. Jego niedobór może sprzyjać nierównomiernemu dojrzewaniu, powstawaniu twardych, jasnych fragmentów miąższu i żółtozielonych obszarów przy szypułce.
„Zbyt dużo lub zbyt mało ciepła i światła, a także zmienne dostawy wody i składników pokarmowych, mogą prowadzić do problemów z dojrzewaniem” — podaje Royal Horticultural Society w poradniku o zaburzeniach dojrzewania pomidorów.
Nie oznacza to, że każda zielona roślina wymaga natychmiastowego podania potasu. Nadmierne nawożenie może zwiększyć zasolenie podłoża, uszkodzić korzenie i utrudnić pobieranie wody. Nawóz należy stosować zgodnie z dawką producenta, na wilgotne podłoże i tylko wtedy, gdy roślina rzeczywiście potrzebuje dokarmiania.
RHS zaleca po zawiązaniu pierwszych owoców przejście z nawozu zrównoważonego na preparat przeznaczony do pomidorów, zawierający większy udział potasu.
Objawy sugerujące nadmiar azotu to między innymi:
- bardzo silny wzrost pędów;
- duże, ciemnozielone i miękkie liście;
- długa odległość między gronami;
- mało owoców mimo rozbudowanej części zielonej;
- opóźnione dojrzewanie już zawiązanych pomidorów.
W takiej sytuacji należy przerwać nawożenie azotowe, usuwać wilki zgodnie ze sposobem prowadzenia odmiany i nie podawać dodatkowych dawek gnojówek o wysokiej zawartości azotu.
6. Roślina ma zbyt wiele owoców i nowych pędów
Pomidory o niekończącym wzroście mogą jednocześnie rozwijać wiele gron, liści, pędów bocznych i kwiatów. Pod koniec sezonu część owoców nie zdąży dojrzeć, ponieważ roślina nadal inwestuje w nowe przyrosty.
Usunięcie wilków jest uzasadnione głównie u odmian wysokich prowadzonych na jeden lub dwa pędy. Odmian samokończących i krzaczastych nie powinno się intensywnie ogławiać ani pozbawiać wielu pędów, ponieważ owocują właśnie na rozgałęzieniach.
Gdy sezon zbliża się do końca, można usunąć wierzchołek wzrostu wysokiej rośliny nad ostatnim dobrze rozwiniętym gronem. Warto również usuwać nowe kwiaty, które nie mają już realnej szansy zawiązać i wydać dojrzałych owoców przed ochłodzeniem.
Zabieg nie powinien być wykonywany zbyt wcześnie ani radykalnie. Zdrowe liście produkują związki potrzebne owocom i osłaniają je przed słońcem. Jednorazowe usunięcie dużej części ulistnienia podczas upału może doprowadzić do oparzeń słonecznych.
Bezpiecznie można wycinać:
- liście dotykające ziemi;
- liście chore, żółknące lub silnie uszkodzone;
- wybrane liście mocno zagęszczające środek rośliny;
- pędy boczne zgodnie z metodą prowadzenia danej odmiany;
- kwiaty pojawiające się bardzo późno w sezonie.
Przerzedzenie rośliny ma poprawić przewiew i ograniczyć dalszy wzrost, a nie wystawić wszystkie owoce na bezpośrednie słońce.
7. Choroby, szkodniki lub uszkodzenia korzeni ograniczają dojrzewanie
Jeśli pomidory nie dojrzewają, a równocześnie roślina więdnie, żółknie, ma plamy na liściach lub zasychające pędy, problem może być poważniejszy niż sama temperatura. Uszkodzone korzenie nie dostarczają wystarczającej ilości wody i składników pokarmowych, natomiast choroby liści ograniczają fotosyntezę.
Zaraza ziemniaczana atakuje zarówno liście, jak i owoce. Na blaszkach pojawiają się brunatne, szybko powiększające się plamy, a owoce mogą pokrywać się twardymi, brązowymi zmianami i gnić. RHS podaje, że choroba rozwija się szczególnie łatwo w ciepłej i wilgotnej pogodzie i może doprowadzić do znacznej utraty plonu.
Inne możliwe problemy obejmują choroby więdnięcia, zgnilizny korzeni, silne porażenie przędziorkami oraz uszkodzenia herbicydowe. University of Missouri Extension zwraca uwagę, że pomidory są wyjątkowo wrażliwe na znoszenie niektórych herbicydów. Objawem mogą być skręcone pędy, zniekształcone liście, opadanie kwiatów i nieprawidłowy rozwój owoców.
Nie należy jeść owoców z objawami gnicia, rozległymi zapadniętymi plamami, pleśnią ani nieprzyjemnym zapachem. Owoce zdrowe, pełnowymiarowe i nieuszkodzone można zebrać wcześniej, jeżeli roślina szybko zamiera.
Jak przyspieszyć dojrzewanie pomidorów na krzaku
Najpierw należy ograniczyć czynnik hamujący rozwój, a nie stosować przypadkowe „domowe przyspieszacze”. Podczas upałów podstawą jest obniżenie temperatury wokół owoców, stabilne podlewanie i rezygnacja z nadmiernego nawożenia azotem.
Skuteczne i bezpieczne działania obejmują:
- cieniowanie roślin w godzinach najmocniejszego nasłonecznienia;
- wietrzenie szklarni i tunelu;
- ściółkowanie podłoża;
- równomierne podlewanie;
- zbieranie owoców po pojawieniu się pierwszego koloru;
- ograniczenie późnych kwiatów oraz nowych pędów pod koniec sezonu;
- pozostawienie zdrowych liści chroniących owoce;
- regularne usuwanie owoców chorych i pękniętych.
Nie ma potrzeby obracania każdego pomidora w stronę słońca. Bezpośrednie, intensywne promieniowanie nie jest warunkiem czerwienienia, a podczas fali upałów może powodować uszkodzenia skórki.
Nie należy również ograniczać podlewania do poziomu, przy którym roślina regularnie więdnie. Krótkotrwały, kontrolowany stres wodny bywa przedstawiany jako sposób na „wymuszenie” dojrzewania, ale w praktyce może prowadzić do pękania, suchej zgnilizny wierzchołkowej i spadku jakości owoców.
Jak dojrzewać zielone pomidory w domu
Pomidor może dojrzewać po zbiorze, jeżeli osiągnął dojrzałość fizjologiczną. Najlepsze warunki to temperatura pokojowa, brak bezpośredniego słońca oraz możliwość regularnego kontrolowania owoców.
Utah State University Extension zaleca dojrzewanie pomidorów w ciepłym miejscu, lecz nie na bezpośrednio nasłonecznionym parapecie. Niska temperatura lodówki hamuje dojrzewanie i może pogorszyć smak.
Owoce można ułożyć pojedynczą lub podwójną warstwą w kartonowym pudełku. Należy pozostawić między nimi niewielkie odstępy i sprawdzać je codziennie. Pomidory uszkodzone, pęknięte lub z plamami trzeba oddzielić od zdrowych.
Optymalna temperatura do równomiernego dojrzewania po zbiorze wynosi około 18–21°C. Utah State University Extension podaje zakres 65–70°F jako odpowiedni dla równomiernego dojrzewania, natomiast niższe temperatury proces spowalniają.
„Dla szybszego dojrzewania należy podnieść temperaturę do 65–70°F” — zaleca University of Missouri Extension w instrukcji dotyczącej przechowywania warzyw.
Do pudełka można dołożyć dojrzałe jabłko lub banana. Owoce te wydzielają etylen, który przyspiesza dojrzewanie pomidorów. Pojemnik nie powinien jednak być całkowicie szczelny, ponieważ wysoka wilgotność i brak przepływu powietrza sprzyjają pleśnieniu.
Metoda działa najlepiej w przypadku pomidorów pełnowymiarowych, jasnozielonych lub rozpoczynających zmianę koloru. Bardzo małe owoce zerwane pod koniec sezonu mogą nie osiągnąć typowego smaku i konsystencji.
Czy pomidory muszą dojrzewać na słońcu
Światło jest potrzebne całej roślinie do fotosyntezy, ale zerwany pomidor nie potrzebuje bezpośredniego słońca, aby zmienić kolor. Dojrzewaniem sterują głównie temperatura, stopień rozwoju owocu i etylen.
Pozostawienie pomidorów na mocno nasłonecznionym parapecie może przegrzać skórkę, wysuszyć owoc i doprowadzić do nierównego wybarwienia. Lepsze jest jasne lub półcieniste miejsce o stabilnej temperaturze.
Na krzaku sytuacja wygląda inaczej: zdrowe liście powinny otrzymywać światło, lecz same owoce mogą być częściowo osłonięte. W upalne dni takie zacienienie chroni je przed oparzeniami i temperaturą wyższą niż temperatura powietrza.
Kiedy po prostu poczekać
Jeżeli owoce są zdrowe, roślina nie więdnie, a podlewanie jest regularne, kilkudniowy brak czerwienienia podczas fali upału zwykle nie wymaga agresywnych zabiegów. Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest zapewnienie cienia, przewiewu i stabilnej wilgotności, a następnie poczekanie na spadek temperatury.
University of Illinois Extension wskazuje, że w przypadku problemów wywołanych pogodą często najlepszym działaniem jest przeczekanie upału. Gdy temperatura pod koniec lata się obniża, dojrzewanie zazwyczaj wraca do normalnego rytmu.
Interwencji wymagają natomiast owoce z oznakami choroby, pęknięciami, oparzeniami słonecznymi lub gniciem. Warto również wcześniej zebrać zdrowe pomidory w fazie przełamania koloru, jeżeli zapowiadane są długotrwałe temperatury przekraczające 30°C albo silne opady po okresie suszy.
Dlaczego pomidory nie dojrzewają mimo upału? Najczęściej nie brakuje im ciepła — mają go za dużo. Połączenie temperatury powyżej około 29°C, gorących nocy, nieregularnego podlewania oraz nieprawidłowego nawożenia może na wiele dni zatrzymać wybarwianie owoców. Obniżenie temperatury, zachowanie zdrowych liści, stabilna wilgotność i dojrzewanie pełnowymiarowych owoców w temperaturze pokojowej są skuteczniejsze niż wystawianie pomidorów na jeszcze mocniejsze słońce.
Więcej porad o ogrodzie, warzywniku i pielęgnacji roślin znajdziesz w naszych artykułach, a także polecamy materiał: Pomidory pękają i mają czarne plamy: przyczyny oraz ratowanie owoców krok po kroku
