Malina dała nowe pędy w październiku i właśnie wtedy pojawia się najczęstszy dylemat: wyciąć świeży przyrost przed pierwszym silnym mrozem czy zostawić go do wiosny? Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego krzewu, informuje redakcja domenzi.pl. Decyzja zależy przede wszystkim od tego, czy rośnie odmiana letnia owocująca na pędach dwuletnich, czy malina powtarzająca, która wydaje jesienny plon na pędach tegorocznych. Zielony październikowy pęd nie oznacza automatycznie, że powinien trafić pod sekator.
W przypadku malin letnich zdrowe tegoroczne przyrosty są podstawą przyszłorocznego owocowania. Ich wycięcie jesienią może więc oznaczać utratę plonu w następnym sezonie. Przy malinach powtarzających sposób postępowania jest inny: jeżeli krzew prowadzony jest na jeden jesienny zbiór, wszystkie pędy można usunąć po zakończeniu wegetacji, ale zabieg nie musi być wykonywany natychmiast w październiku. Royal Horticultural Society zaleca nawet standardowe cięcie takich malin dopiero późną zimą, a University of Minnesota dopuszcza zarówno późną jesień, jak i wczesną wiosnę, pod warunkiem że roślina jest już w stanie spoczynku.
Najpierw ustal, jaką malinę masz: letnią czy powtarzającą
Największy błąd przy październikowym cięciu malin polega na patrzeniu wyłącznie na kolor i długość pędu. Znacznie ważniejsze jest to, na którym rodzaju pędów dana odmiana tworzy owoce. Maliny letnie, określane jako floricane-fruiting, wydają plon na pędach, które wyrosły w poprzednim sezonie. Tegoroczny zielony pęd musi więc przezimować, aby zaowocować następnego lata.
Maliny jesienne lub powtarzające, czyli primocane-fruiting, mogą natomiast owocować już na pędach, które wyrosły w tym samym roku. Według University of Minnesota właśnie sposób owocowania dzieli odmiany malin na dwie podstawowe grupy.
W praktyce jesienią należy patrzeć przede wszystkim na historię konkretnego pędu.
| Co widzisz w październiku | Najbardziej prawdopodobna sytuacja | Co zrobić |
|---|---|---|
| Zielony, zdrowy pęd maliny letniej, który nie owocował | Pęd na przyszłoroczny plon | Zostawić |
| Stary, zdrewniały pęd maliny letniej po owocowaniu | Floricane po zakończonym plonie | Usunąć przy ziemi |
| Pęd maliny powtarzającej, który owocował jesienią | Tegoroczny primocane | Przy jednym zbiorze usunąć w spoczynku |
| Pęd odmiany powtarzającej przeznaczonej na dwa zbiory | Może ponownie owocować niżej w następnym sezonie | Nie ścinać całkowicie |
| Słaby, złamany albo wyraźnie chory pęd | Materiał nieprzydatny | Usunąć |
| Odrost wyrastający daleko poza wyznaczonym rzędem | Odrost korzeniowy | Można usunąć lub przesadzić |
RHS podaje, że maliny letnie zwykle osiągają około 1,8 m wysokości, natomiast odmiany jesienne często pozostają niższe, około 1,2–1,5 m. Sama wysokość nie wystarcza jednak do rozpoznania typu rośliny. Pewniejszą wskazówką jest termin owocowania i obserwacja, czy owoce pojawiały się na tegorocznym wzroście.
„Summer-fruiting raspberries produce fruit on one-year-old stems.”
— Royal Horticultural Society, poradnik dotyczący uprawy i cięcia malin.
Malina letnia wypuściła nowe pędy w październiku: nie ścinaj ich tylko dlatego, że nadchodzi mróz
W malinach letnich tegoroczne pędy są inwestycją w następny sezon. W pierwszym roku rosną jako primocanes, zimują, a później stają się pędami owocującymi. Po wydaniu owoców kończą swój cykl i dopiero wtedy powinny zostać wycięte przy ziemi. Oregon State University jednoznacznie rozróżnia zamierające pędy po owocowaniu od nowych zielonych przyrostów i zaleca pozostawienie zdrowych młodych pędów.
Jeżeli więc październik jest ciepły i z podstawy krzewu nadal wyrastają zielone pędy, sam fakt późnego wzrostu nie stanowi powodu do ich usunięcia. Najpierw trzeba sprawdzić ich kondycję. Mocny, zdrowy pęd wyrastający we właściwym miejscu pozostawia się jako potencjalny pęd owocujący.
Odmiennie należy potraktować pędy, które już wydały letni plon. Zazwyczaj są bardziej zdrewniałe, mają pozostałości bocznych rozgałęzień owoconośnych i zaczynają zamierać. Takie pędy można wyciąć przy samej podstawie.
Na stronie poświęconej temu problemowi wcześniej szczegółowo opisano, które pędy malin po owocowaniu trzeba wyciąć, a które zachować na następny rok. To rozróżnienie jest również kluczowe w październiku — kalendarz nie zmienia biologii pędu.
RHS rekomenduje przy malinach letnich pozostawienie około sześciu–ośmiu najmocniejszych młodych pędów na roślinę i rozmieszczenie ich przy podporach mniej więcej co 10 cm. Pozostałe słabe albo nadmiernie zagęszczające krzew można usunąć.
Które młode pędy zostawić przed zimą
Do przezimowania najlepiej pozostawić pędy:
- zdrowe i bez widocznych przebarwień;
- mocne, dobrze rozwinięte;
- wyrastające w obrębie właściwego rzędu;
- niepołamane przez wiatr;
- bez rozległych ran;
- niewykazujące objawów zamierania;
- rozmieszczone tak, aby krzew nie tworzył zwartego, nieprzewiewnego gąszczu.
Nie należy natomiast pozostawiać wszystkiego tylko dlatego, że pęd jest tegoroczny. Nadmierne zagęszczenie utrudnia dostęp światła i przepływ powietrza. University of Minnesota wskazuje, że prowadzenie malin na podporach oraz odpowiednia rozstawa poprawiają penetrację światła i cyrkulację powietrza, ograniczając warunki sprzyjające problemom chorobowym.
Malina powtarzająca dała nowe pędy: termin cięcia zależy od sposobu prowadzenia
W malinach powtarzających sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Takie odmiany mogą wydać jesienny plon na tegorocznych pędach. Jeżeli uprawia się je wyłącznie na jeden późny zbiór, po zakończeniu sezonu wszystkie pędy można usunąć przy ziemi. Nie oznacza to jednak, że trzeba to zrobić natychmiast po zauważeniu świeżego październikowego przyrostu.
University of Minnesota zaleca wykonanie takiego cięcia późną jesienią albo wczesną wiosną, gdy rośliny znajdują się już w stanie spoczynku. RHS proponuje przy typowej uprawie malin jesiennych ścięcie wszystkich pędów w lutym. Oregon State University również opisuje późnozimowe cięcie przy prowadzeniu odmian powtarzających na jeden zbiór.
Polski materiał edukacyjny Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej wskazuje dwa dopuszczalne terminy: po zbiorach pod koniec października lub w listopadzie oraz pod koniec zimy — w lutym albo marcu.
„Maliny powtarzające można ciąć po zbiorach (…) lub pod koniec zimy.”
— Zintegrowana Platforma Edukacyjna, materiał dotyczący cięcia roślin sadowniczych.
Oznacza to, że świeży zielony pęd zauważony 7, 15 czy nawet 25 października nie wymaga automatycznego natychmiastowego cięcia. Jeżeli roślina nadal ma zielone liście, trwa owocowanie albo nie weszła jeszcze wyraźnie w spoczynek, można poczekać.
Znacznie istotniejsze od konkretnej daty jest ustalenie typu odmiany oraz tego, czy krzew ma dawać jeden, czy dwa zbiory.
Jeden zbiór czy dwa? Od tego zależy, ile pędu zostawić
Maliny powtarzające można prowadzić na jeden późny plon albo próbować wykorzystać te same pędy do uzyskania dodatkowego wcześniejszego zbioru w kolejnym roku. W pierwszym wariancie pielęgnacja jest najprostsza: po wejściu roślin w spoczynek wszystkie pędy usuwa się nisko przy ziemi. Wiosną wyrastają nowe primocanes, które późnym latem i jesienią wydają owoce.
Wariant dwuzbiorowy wymaga większej precyzji. Pędu, który owocował jesienią tylko w górnej części, nie ścina się w całości. Usuwa się przede wszystkim fragment, który już owocował, a dolną zdrową część pozostawia. W następnym sezonie może ona wydać wcześniejszy plon jako floricane.
RHS przy prowadzeniu na dwa zbiory zaleca wybranie w lutym sześciu–ośmiu najmocniejszych pędów na każdy metr rzędu i usunięcie tylko ich górnej, wcześniej owocującej części. Pozostałe pędy można wtedy wyciąć przy podstawie. Metodę tę zaleca się przede wszystkim dla silnych, dobrze zadomowionych roślin.
Podobny mechanizm opisuje Oregon State University: pozostawiona dolna część primocane może wydać wcześniejszy plon w kolejnym sezonie, natomiast nowe pędy przejmą późniejsze jesienne owocowanie.
„New canes will emerge from the ground in the spring.”
— Annie Klodd, University of Minnesota Extension, opis cięcia malin owocujących na primocanes.
Co zrobić z wyjątkowo młodymi pędami, które wybiły dopiero w październiku
To właśnie te pędy budzą najwięcej wątpliwości. Są jasnozielone, miękkie, czasem znacznie niższe od pozostałych i pojawiają się wtedy, gdy ogrodnik spodziewa się już wygaszania wzrostu. Ich obecność może być związana z długo utrzymującym się ciepłem, dostępnością wody, żyznością stanowiska albo naturalną skłonnością malin do wypuszczania odrostów korzeniowych.
Nie ma jednak potrzeby ścinać każdego takiego pędu profilaktycznie przed pierwszą chłodną nocą.
W malinach letnich należy ocenić, czy jest to zdrowy pęd wyrastający we właściwym miejscu. Jeżeli tak, można go pozostawić i ostateczną selekcję przeprowadzić później, kiedy będzie wiadomo, które fragmenty dobrze przezimowały. Oregon State University w chłodniejszych regionach zaleca nawet możliwie późne zimowe cięcie zdrowych primocanes, aby łatwiej ocenić rzeczywiste uszkodzenia mrozowe.
W odmianach powtarzających prowadzonych na jeden zbiór sytuacja jest prostsza. Pędy i tak zostaną ścięte po przejściu rośliny w stan spoczynku lub pod koniec zimy.
Jeżeli natomiast młody pęd pojawił się 30–50 cm od głównego rzędu, prawdopodobnie jest odrostem korzeniowym. Maliny łatwo rozprzestrzeniają się właśnie w ten sposób. RHS zaleca usuwanie odrostów wyrastających poza wyznaczonym miejscem uprawy; można je również wykorzystać do rozmnożenia roślin i przenieść w inne miejsce.
Październikowe cięcie malin krok po kroku
Przed sięgnięciem po sekator warto przejść przez krótką procedurę. Pozwala ona uniknąć sytuacji, w której razem ze starymi pędami usunięte zostaną te odpowiadające za przyszłoroczne owoce.
- Ustal, czy malina jest letnia, czy powtarzająca.
- Sprawdź, które pędy rzeczywiście owocowały.
- Obejrzyj nasadę pędów oraz boczne rozgałęzienia.
- Usuń pędy martwe, złamane i wyraźnie chore.
- W malinach letnich zachowaj mocne tegoroczne primocanes.
- Usuń stare floricanes, które zakończyły owocowanie.
- W malinach powtarzających zdecyduj, czy chcesz jeden, czy dwa zbiory.
- Nie ścinaj całego zdrowego krzewu tylko dlatego, że zapowiadany jest pierwszy przymrozek.
- Usuń odrosty rosnące daleko poza zaplanowanym rzędem.
- Wycięty materiał z objawami chorób wynieś z plantacji zamiast pozostawiać pod krzewami.
Więcej jesiennych zabiegów można zaplanować według harmonogramu prac w ogrodzie na październik i listopad.
Przy nagłych spadkach temperatury przydatne jest również rozróżnienie roślin rzeczywiście wymagających ochrony — opisano to w materiale o zabezpieczaniu roślin przed zimnymi nocami i pierwszymi przymrozkami.
Czy przed mrozem trzeba skrócić wierzchołki malin
Nie należy traktować skracania wierzchołków jako uniwersalnej ochrony przed mrozem. W malinach letnich zbyt wczesne i zbyt mocne cięcie może po prostu zmniejszyć ilość drewna, na którym w następnym roku mogłyby rozwinąć się pędy boczne i owoce.
RHS sugeruje w przypadku długich pędów malin letnich czasowe podwiązanie ich do konstrukcji, natomiast właściwe skracanie części wystającej nad najwyższy drut można przeprowadzić w lutym. Zalecane jest wtedy pozostawienie około 10 cm pędu ponad górnym drutem podporowym.
Późnozimowy termin ma jeszcze jedną praktyczną zaletę: po zimie widać, które końcówki rzeczywiście zostały uszkodzone. Oregon State University zaleca w chłodniejszych regionach odkładanie części cięcia do późnej zimy właśnie po to, aby ograniczyć ryzyko pozostawienia wcześniej przyciętych pędów z dodatkowymi uszkodzeniami mrozowymi.
Jeżeli pęd jest bardzo długi, rozwiązaniem przed zimą jest więc przede wszystkim stabilne podwiązanie, a nie nerwowe skracanie każdej zielonej końcówki.
Jak odróżnić pęd stary od młodego
Stary pęd po owocowaniu zwykle:
- jest bardziej zdrewniały;
- ma szarobrązową lub ciemniejszą powierzchnię;
- posiada liczne boczne odgałęzienia po owocach;
- może mieć zaschnięte resztki szypułek;
- stopniowo zamiera.
Młody tegoroczny primocane zazwyczaj:
- ma żywszy kolor;
- jest elastyczniejszy;
- nie ma śladów wcześniejszego letniego owocowania — poza odmianami powtarzającymi;
- wyrasta bezpośrednio z korony lub systemu korzeniowego;
- będzie podstawą kolejnego cyklu produkcyjnego.
Oregon State University opisuje stare floricanes jako pędy zamierające po owocowaniu, podczas gdy nowe primocanes pozostają zielone i stanowią materiał na kolejny sezon.
Nawożenie w październiku: nowych pędów nie trzeba „dokarmiać”, żeby zdążyły przed zimą
Pojawienie się młodych przyrostów może skłaniać do dodatkowego nawożenia, ale jesień nie jest dobrym momentem na przypadkowe podawanie dużej dawki nawozu tylko po to, aby pęd szybciej urósł. W integrowanej produkcji malin nawożenie powinno wynikać przede wszystkim z analizy gleby, a w profesjonalnych uprawach wykorzystywana jest również ocena odżywienia roślin. Oficjalna metodyka Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa wskazuje analizę gleby jako podstawę strategii nawożenia.
Nie należy więc odpowiadać na późny wzrost automatyczną dodatkową porcją nawozu.
Jesienią większe znaczenie ma dobre przygotowanie systemu korzeniowego i stanowiska do zimy. Oregon State University zaleca dokładne nawodnienie malin przed zamarznięciem gleby w warunkach, w których roślinom grozi zimowe przesuszenie. Zaznacza również, że śnieg chroni koronę rośliny przed gwałtownymi spadkami temperatury.
W polskich warunkach ilość podlewania trzeba oczywiście dostosować do opadów i rodzaju gleby — mokrego stanowiska nie należy dodatkowo zalewać.
Co z liśćmi i wyciętymi pędami malin
Zdrowe resztki roślinne można zagospodarować inaczej niż materiał z wyraźnymi objawami chorób. Jeśli na pędach występują rozległe przebarwienia, zamierające fragmenty albo inne symptomy infekcji, pozostawianie ich bezpośrednio pod plantacją nie jest dobrym rozwiązaniem.
Oregon State University zaleca usuwanie wyciętego materiału między innymi jako element ograniczania problemów chorobowych.
Przy porządkowaniu całego ogrodu warto również oddzielać materiał zdrowy od porażonego. Szersze zasady postępowania opisano w materiale o tym, których jesiennych liści nie należy bezrefleksyjnie wrzucać do jednego kompostownika.
Szczególnie przy gęstych malinach istotne jest usunięcie zamierających pędów z wnętrza rzędu. Dzięki temu w kolejnym sezonie łatwiejsza będzie kontrola nowych przyrostów i prowadzenie roślin przy podporach.
Najczęstszy błąd: wszystkie maliny ścinane według jednego kalendarza
Najbardziej ryzykowna zasada brzmi: „jest październik, więc maliny trzeba ściąć”. Termin sam w sobie nie mówi jeszcze, które pędy powinny zostać usunięte.
Malina letnia i powtarzająca mogą stać obok siebie, wyglądać bardzo podobnie, a mimo to wymagać zupełnie innego cięcia. Pierwsza potrzebuje zachowanych tegorocznych pędów do przyszłorocznego plonu. Druga, jeśli jest prowadzona na jeden zbiór, może zostać całkowicie ścięta po wejściu w spoczynek.
Jeszcze inaczej wygląda plantacja odmiany powtarzającej prowadzonej na dwa zbiory. Tam pozostawia się część pędu, która nie owocowała jesienią.
W praktyce przed każdym cięciem warto odpowiedzieć na trzy pytania:
| Pytanie | Jeśli odpowiedź brzmi „tak” | Decyzja |
|---|---|---|
| Czy to malina letnia, a pęd wyrósł w tym roku? | Tak | Zostawić zdrowy pęd |
| Czy stary pęd maliny letniej już owocował? | Tak | Wyciąć przy ziemi |
| Czy malina powtarzająca ma dawać tylko jeden jesienny zbiór? | Tak | Ściąć wszystkie pędy w spoczynku |
| Czy odmiana powtarzająca ma dać również wcześniejszy zbiór? | Tak | Zachować dolną część wybranych pędów |
| Czy pęd jest martwy, złamany lub poważnie chory? | Tak | Usunąć |
| Czy odrost wyrasta daleko od rzędu? | Tak | Usunąć albo przesadzić |
W październiku ważniejsze od samego sekatora jest poprawne rozpoznanie typu maliny.
Pytania i odpowiedzi
Czy świeży pęd maliny, który wyrósł w październiku, zmarznie?
Najmłodsza, słabo zdrewniała część może być bardziej narażona na niską temperaturę niż starszy, dojrzały pęd. Nie oznacza to jednak, że cały przyrost trzeba natychmiast wycinać. Przy malinach letnich zdrowe tegoroczne pędy powinny pozostać na następny sezon, a ewentualne uszkodzone końcówki można ocenić po zimie.
Czy maliny powtarzające trzeba ciąć już w październiku?
Nie ma takiego obowiązku. ZPE dopuszcza cięcie po zbiorach pod koniec października lub w listopadzie albo pod koniec zimy, a RHS zaleca przy typowej uprawie jesiennych malin cięcie wszystkich pędów w lutym.
Jak nisko ciąć malinę powtarzającą na jeden zbiór?
Pędy usuwa się nisko, praktycznie przy powierzchni gruntu. University of Minnesota opisuje cięcie do ziemi późną jesienią lub wczesną wiosną, natomiast RHS zaleca cięcie wszystkich starych pędów do poziomu gruntu późną zimą.
Czy młode pędy maliny letniej trzeba skrócić przed zimą?
Zwykle nie. Po owocowaniu usuwa się stare pędy, a najsilniejsze tegoroczne przyrosty pozostawia i podwiązuje. RHS rekomenduje zasadnicze skracanie nadmiernie długich pędów przy konstrukcji podporowej dopiero w lutym.
Co zrobić z pędami wyrastającymi daleko od krzewu?
To często odrosty korzeniowe. Można je usunąć, jeśli wychodzą poza wyznaczony rząd, albo wykorzystać do rozmnażania. Maliny naturalnie wytwarzają takie odrosty, dlatego pozostawione bez kontroli z czasem rozszerzają zajmowaną powierzchnię.
Czy można zostawić cięcie malin powtarzających do wiosny?
Tak. Późnozimowe lub bardzo wczesnowiosenne cięcie jest normalną praktyką. RHS wskazuje luty, Oregon State University w przypadku jednego jesiennego plonu opisuje cięcie pod koniec zimy, a University of Minnesota dopuszcza zarówno późną jesień, jak i wczesną wiosnę.
Jeżeli więc malina dała nowe pędy w październiku, nie warto ciąć ich automatycznie przed mrozem. Przy malinach letnich mocne tegoroczne pędy należy zachować, bo to na nich powstanie przyszłoroczny plon. W malinach powtarzających prowadzonych na jeden zbiór można poczekać do pełnego spoczynku lub nawet do późnej zimy. Dopiero po ustaleniu typu odmiany, sposobu owocowania i kondycji konkretnego pędu można zdecydować, co rzeczywiście powinno zostać pod sekatorem.
Więcej porad o ogrodzie, warzywniku i pielęgnacji roślin znajdziesz w naszych artykułach, a także polecamy materiał: Po ciepłej jesieni truskawki znów wypuszczają młode liście: czy trzeba je ścinać przed zimą
